فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
14
سلوك الملوك ( فارسى )
سال 927 كه به روايت حسن بيك روملو « 3 » سال فوت فضل اللّه است اثر قابل توجه ديگرى از او در دست نيست . سخاوى از قول خود فضل اللّه ولادت وى را بين سالهاى 850 تا 860 مشخص كرده است و بدين تقريب سال عمر او به هنگام وفات دستكم به شصت و هفت بالغ شده بود . از نويسندگان معاصر ايران نخستينبار مرحوم محمد امين خنجى به سال 1336 زندگينامهء مفصلى از فضل اللّه روزبهان در نشريهء « فرهنگ ايران زمين » بچاپ رسانيد . مرحوم قزوينى نيز در يادداشتهاى خود ( جلد اول و سوم ) مطالبى دربارهء او آورده است . آقاى منوچهر ستوده در سال 1341 كتاب « مهماننامهء بخارا » را بچاپ رسانيده و در مقدمهء آن شرح حال جامعى از او درج كرده است . از خاورشناسان بنام معاصر پرفسور مينورسكى شرح حالى از او در مقدمهء ترجمهء ملخص تاريخ « عالمآرا » به انگليسى منتشر كرده است « 1 » ، والترهينتس آلمانى نيز در كتاب خود « تشكيل دولت ملى در ايران » به شرح حال او پرداخته و اهميت و ارزش تاريخ « عالمآرا » ى او را مورد توجه قرار داده است . « 2 » علامهء جليل آية اللّه عظمى آقاى سيد شهاب الدين نجفى مرعشى در مقدمهء عربى بر جلد اول و دوم « احقاق الحق » قاضى نور اللّه شوشترى ، اطلاعات اضافى باارزشى دربارهء فضل اللّه و تأليفات او بدست دادهاند . ايشان فضل اللّه را به عناوين حكيم و عارف و صوفى و محدث و شاعر و اديب و از اعاظم علماى شافعى در عصر خود توصيف كردهاند . از جمله اطلاعات اضافى كه از نوشتههاى ايشان مستفاد مىشود اين است كه اعقاب روزبهان در مصر و لار و هندوستان و ماوراء النهر باقى بوده و ترجمهء حال برخى از آنها در تذكرههاى مربوط به بزرگان قرون يازدهم و دوازدهم هجرى درج شده است . ديگر آن كه فضل اللّه ، تعليقاتى بر « احياء العلوم » غزالى و بر كتب درسى متداول در آن روزگار مانند « كشاف زمخشرى » و « شرح مواقف » و
--> ( 1 ) احسن التواريخ صفحهء 174 ، بارودا 1931 . ( 2 ) persia in ad 1478 - 1490 an Abriged Translation of Tarikh - i - Alam - Ara - Yi Amini Royal Asiatic society Monographs London 1957 ( 3 ) تشكيل دولت ملى در ايران ، ترجمهء آقاى كيكاووس جهاندارى ، انتشارات خوارزمى ، صفحهء 148 تا 151 تهران 1361 .